In Nederland is op initiatief van de overheid het Standard Business Reporting (SBR) Programma opgezet met het doel het samenstellen en uitwisselen van rapportages tussen de overheid en marktpartijen te vergemakkelijken. Door uniforme definities en codes te hanteren is het voor deelnemers duidelijk welke gegevens exact worden uitgewisseld. Voor de uitwisseling van financiële rapportages zoals jaarrekeningen wordt binnen SBR gebruik gemaakt van het internationaal ontwikkelde XBRL-format. Voor SBR en XBRL wordt gebruik gemaakt van een taxonomie, een soort woordenboek waarin de definitie van gegevens en hun onderlinge samenhang worden vastgelegd. Voor Nederland is de Nederlandse taxonomie (NT) ontwikkeld en bijvoorbeeld voor International Financial Reporting Standards (IFRS) is de IFRS-taxonomie ontwikkeld. De taxonomieën bevatten de definities van een groot aantal gestandaardiseerde gegevens, zoals het begrip netto-omzet. Daardoor is het duidelijk dat binnen het XBRL-bestand het veld dat de code (ook wel concept genoemd) die hoort bij netto-omzet meekrijgt (alsmede enkele andere codes bijvoorbeeld om aan te duiden over welk jaar of welke valuta het gaat) het bedrag aan netto-omzet in dat specifieke boekjaar betreft. Het toekennen van een code aan een gegeven wordt wel aangeduid met ‘tagging’. Software herkent de code en kan het getal aan netto-omzet dus niet alleen direct vinden, maar vervolgens meteen gebruiken in berekeningen, vergelijkingen en rapportages. Een code hoeft niet alleen betrekking te hebben op één getal, maar kan betrekking hebben op een tekst, tekstgedeelte of soms een combinatie van tekst en cijfers. Het integraal taggen van toelichting aan één code wordt wel aangeduid met ‘block tagging’. Block tagging is uiteraard minder precies en de gebruiker moet in dat geval binnen het block zoeken naar de gewenste informatie. Om die reden is block tagging in de Nederlandse context niet toegestaan. Indien een onderneming in de jaarrekening een eigen begrip wil hanteren dat niet wordt gedefinieerd in de taxonomie, maar deze wel in de XBRL-file wil opnemen, moet een zogenaamde ‘preparer extension’ (PE) worden gemaakt. Een PE kan ook worden gebruikt om bestaande codes / concepten van een bedrijfsspecifieke naam te voorzien dan wel de volgorde van presentatie te wijzigen.

Om een XBRL-bestand voor de mens leesbaar te maken bestaat er zogenaamde ‘rendering software’ die de XBRL-data omzet in een leesbare jaarrekening. De gedetailleerde regels die moeten worden gevolgd om binnen de Nederlandse Taxonomie een XBRL-bestand om te zetten in een leesbare jaarrekening zijn opgenomen in de SBR Consistente Presentatie (CP). CP maakt onderdeel uit van het SBR-afsprakenstelsel. Softwareleveranciers moeten de CP hanteren en bij het vervaardigen van een XBRL-bestand kan een onderneming dus meteen zien hoe de jaarrekening er na rendering voor de gebruiker uit komt te zien. Een dergelijke consistente presentatie heeft als voordeel dat de presentatie van de jaarrekening meer uniform zal zijn, maar heeft uiteraard als nadeel dat dit minder flexibiliteit biedt. Uiteraard kan een opsteller van de jaarrekening gebruik maken van een PE om de volgorde van rendering zoals deze volgt uit de CP aan te passen, maar dit vereist extra handelingen.

Voor dit onderzoek hebben wij de gedeponeerde XBRL-jaarrekeningen van middelgrote ondernemingen beoordeeld zoals deze met de CP zijn gerenderd door de KvK, zijnde de standaardrendering die de KvK aanbiedt voor alle gebruikers van jaarrekeningen, en deze vervolgens vergeleken met de ‘papieren’ jaarrekening over 2016.

Zoals al aangegeven is een nadeel van XBRL-bestanden dat deze slechts door een computer kunnen worden gelezen omdat het niet meer is dan een HTML-bestand met een reeks codes. Deze moet eerst worden omgezet in door de mens leesbare tekst door middel van rendering-software. Om de voordelen van XBRL te combineren met een menselijke leesbaarheid van bestanden is Inline XBRL (iXBRL) ontwikkeld. Bij iXBRL wordt aan een door de mens leesbaar bestand (veelal een HTML-bestand zoals een website) de XBRL-codering ingebracht waardoor de verschillende gegevens ook direct door een computer worden herkend. Een nadeel hiervan is dat dit ten koste gaat van de uniformiteit en vergelijkbaarheid doordat in het bestand ook ‘niet getagde’ informatie opgenomen kan worden en informatie aan andere codes kan worden ‘getagd’ dan bedoeld.

Bij wet van 9 december 2015 is de Handelsregisterwet aangepast en meer in het bijzonder in art. 19a de mogelijkheid geboden om deponering van jaarrekening in elektronische vorm verplicht te stellen. In april 2016 is het Besluit elektronische deponering handelsregister uitgevaardigd. Deze trad op 1 juli van dat jaar in werking en regelt de geleidelijke invoering van de verplichting tot deponering van de jaarrekening in SBR. Voor micro- en kleine ondernemingen geldt deze verplichting voor het boekjaar aanvangend op of na 1 januari 2016. Voor middelgrote ondernemingen geldt hetzelfde vanaf het boekjaar aanvangend op of na 1 januari 2017. Het besluit regelt niet de deponering door grote en beursgenoteerde ondernemingen en vermeldt in de Nota van Toelichting dat het voornemen bestaat dit vanaf het boekjaar aanvangend op of na 2019 te verplichten maar dat voor deze groep wel als alternatief het European Single Electronic Format (ESEF) binnen de Europese Unie zou worden overwogen. ESEF is een uniform elektronisch format voor in dit geval de jaarrekening van alle in de EU aan een gereglementeerde beurs genoteerde EU-ondernemingen. Daarmee zou de toegankelijkheid en vergelijkbaarheid van financiële informatie over beursfondsen in de EU aanzienlijk worden verbeterd. Op dat moment was nog het plan dat ESEF verplicht zou worden voor alle beursgenoteerde ondernemingen in de EU vanaf boekjaar 2019. De Europese Commissie heeft aangegeven om voor de invulling van ESEF te kiezen voor xHTML, wat gebaseerd is op de iXBRL-standaarden. De Europese Commissie is inmiddels voornemens de verplichting tot deponering van jaarrekeningen in ESEF te laten ingaan voor boekjaren aanvangend op of na 1 januari 2020. Daarbij is ervoor gekozen om (i) de eerste twee jaar uitsluitend tagging van de primaire overzichten verplicht te stellen en daarna pas voor de toelichting en (ii) dat block tagging is toegestaan voor individuele notes binnen de toelichting. De Nederlandse overheid moet nog aangeven wat de definitieve invoeringsdatum wordt voor grote ondernemingen en of hiervoor het ESEF ook als alternatief gebruikt mag worden.

Wij zullen ons in het kader van dit artikel richten op de deponering van de jaarrekening door middelgrote ondernemingen aangezien voor deze ondernemingen in 2017 voor het eerst de deponeringsplicht in XBRL-format verplicht is geworden en omdat deze ondernemingen controleplichtig zijn waardoor ook de interactie met de accountant en de accountantsverklaring kon worden onderzocht. Door de Minister is verduidelijkt dat het bij de plicht tot elektronische deponering gaat om alle ondernemingen die deponeren als middelgroot. De verplichte XBRL-deponering is dus ook van toepassing indien een kleine onderneming vrijwillig als middelgroot deponeert, maar niet als een kleine of middelgrote onderneming vrijwillig of verplicht als groot deponeert. Daarmee bestaat dus (voorlopig) ook een vrijstelling voor ondernemingen die IFRS toepassen omdat deze automatisch als groot moeten deponeren. Om dezelfde reden zijn pensioenfondsen en bepaalde groepen zorginstellingen vrijgesteld. Middelgrote ondernemingen die onderdeel vormen van een groep onder leiding van een grote of beursgenoteerde rechtspersoon gevestigd binnen de EU zijn vooralsnog vrijgesteld totdat de verplichting wordt ingevoerd voor de moedermaatschappij. Ook hoeven zij de vrijstellende geconsolideerde jaarrekening van de moedermaatschappij niet in XBRL te deponeren. Indien echter de moedermaatschappij een grote of beursgenoteerde onderneming is die buiten de EU is gevestigd, geldt de verplichting tot deponering in XBRL wel (Vragen en antwoorden bij het Besluit, Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, november 2017).

Belangrijk is dus dat er voor een groot aantal middelgrote ondernemingen een generieke vrijstelling is gegeven en deponering voor deze middelgrote ondernemingen dus nog niet in XBRL hoefde.

Middelgrote ondernemingen zijn ondernemingen die niet klein zijn en aan ten minste twee van de volgende drie criteria gedurende twee opeenvolgende boekjaren voldoen:

Een onderneming wordt voor de toepassing van de jaarrekeningeisen als klein aangemerkt indien deze aan ten minste twee van de volgende drie criteria gedurende twee opeenvolgende boekjaren voldoet:

Een onderneming wordt voor de toepassing van de jaarrekeningeisen als micro aangemerkt indien deze aan ten minste twee van de volgende drie criteria gedurende twee opeenvolgende boekjaren voldoet:

Voor middelgrote ondernemingen gelden geen wettelijke vrijstellingen bij de inrichting van de jaarrekening, dus deze moet worden opgesteld en vastgesteld zoals die voor grote ondernemingen. Wel gelden enkele vrijstellingen van de toepassing van de Richtlijnen van de Raad voor de Jaarverslaggeving, maar daarop wordt in dit artikel niet verder ingegaan. De wet biedt voor middelgrote ondernemingen een aantal vrijstellingen bij de deponering van de jaarrekening. Zo kan volstaan worden met een vereenvoudigde balans en toelichting. In de winst-en-verliesrekening kunnen enkele posten worden samengevoegd waardoor zowel in de publicatie als in de inrichtingsjaarrekening de netto-omzet niet afzonderlijk behoeft te worden getoond, maar kan worden samengevoegd met andere posten tot de post ‘brutomarge’. De andere posten waarmee netto-omzet wordt samengevoegd zijn de mutatie onderhanden werk en gereed product, geactiveerde productie voor het eigen bedrijf, overige bedrijfsopbrengsten en kosten van grond- en hulpstoffen en overige externe kosten (art. 2:397 lid 3 BW). Ook behoeven enkele toelichtingen niet te worden opgenomen in de gedeponeerde jaarrekening. Ten slotte kunnen enkele documenten zoals het bestuursverslag en delen van de overige gegevens, ten kantore van de vennootschap ter inzage worden gehouden, in plaats van te worden gedeponeerd (art. 2:394 lid 4 BW).

Dit onderzoek bestaat uit twee delen. Allereerst wordt op macroniveau de resultaten weergegeven van de onderzochte geaggregeerde gegevens met betrekking tot de gedeponeerde jaarrekeningen van middelgrote ondernemingen. Het gaat daarbij om aantallen, de gehanteerde entry-points en het aantal waarschuwingen en fouten ten aanzien van gedeponeerde jaarrekeningen. In paragraaf 5 zullen we tevens de verdeling over de tijd van de deponeringen onderzoeken.

Daarna worden de resultaten weergegeven van een onderzoek onder een selectie van 80 ondernemingen waarvoor een detailanalyse is uitgevoerd. Voor deze selectie zijn van 80 ondernemingen de jaarrekeningen over 2017 zoals gedeponeerd bij de KvK in XBRL-formaat onderzocht. Daarbij kon geen aselecte steekproef worden gehanteerd omdat uitsluitend jaarrekeningen gedeponeerd in XBRL en vóór de sluitdatum van het artikel konden worden geselecteerd. Voorts moest rekening worden gehouden met een aantal beperkingen, zoals de beschikbaarheid van de jaarrekening over 2016 om een vergelijking te kunnen maken. Ten slotte is getracht om een zekere evenwichtige verdeling naar sector, omvang en accountantskantoor te bewerkstelligen. Dit betekent dat de resultaten niet noodzakelijkerwijs een perfecte afspiegeling zijn van de jaarrekeningen zoals gedeponeerd door alle middelgrote ondernemingen in Nederland. Echter, de volgtijdige vergelijking tussen 2016 en 2017 geeft wel een goede basis voor een analyse van de gevolgen van deponering in XBRL aangezien hetzelfde bestand van ondernemingen is gebruikt voor de vergelijking van de jaarrekeningen 2017 in XBRL met de ‘papieren’ jaarrekeningen 2016.

De eisen voor de in te richten jaarrekening verschillen tussen micro-, kleine, middelgrote en grote ondernemingen. Voorts gelden per grootteklasse verschillende vrijstellingen bij deponering en zijn er diverse modellen voor de jaarrekening met hun eigen volgorde. Om het ondernemingen te vergemakkelijken kan gekozen worden tussen diverse zogenaamde entry-points bij het opmaken van de jaarrekening. Ter illustratie, indien een kleine onderneming het format voor de jaarrekening van een grote onderneming zou moeten hanteren, zal een groot deel van de gevraagde informatie niet van toepassing of niet verplicht zijn. De verplichting tot het gebruik van XBRL geldt uitsluitend voor de te deponeren jaarrekening, niet voor de inrichtingsjaarrekening. Er is dan ook voor gekozen om verschillende entry-points aan te bieden waarbij reeds rekening wordt gehouden met de wettelijke publicatievrijstellingen. Dus zijn er entry-points voor micro, voor klein, voor middelgroot en groot. Daarbinnen kan dan weer worden gekozen voor een publicatie entry-point, waarbij reeds rekening is gehouden met de publicatievrijstellingen, of voor inrichting, waarin alle vereisten zijn opgenomen zoals die voor de inrichting gelden. Ten slotte kunnen ondernemingen ervoor kiezen om preparer extensions op te nemen. Deze kunnen in principe voor elk entry-point worden gebruikt.

Uit gegevens van de KvK over de eerste zeven maanden van 2018 blijkt in welke mate de verschillende entry-points zijn gehanteerd. Voor de volledigheid zijn alle entry-points weergegeven, dit in verband met het feit dat er slechts een indirecte relatie is tussen de grootte van de onderneming en het door de onderneming gehanteerde entry-point. Immers, een kleine onderneming kan er voor kiezen om het entry-point voor een middelgrote onderneming of grote onderneming te kiezen en velden blank te laten die niet van toepassing of niet verplicht zijn. Een middelgrote onderneming kan kiezen voor het volledige model voor middelgroot of zelfs het model voor groot, maar vervolgens de niet-verplichte of niet-relevante informatie weglaten. In tabel 1 zijn de resultaten weergegeven.

De entry-points met ‘verticaal’ er achter betreffen de entry-points met een verticale weergave van de balans, indien dit er niet achter staat wordt de balans horizontaal gepresenteerd. De entry-points met ‘publicatie’ erachter zijn de entry-points waarbij gebruik is gemaakt van de publicatievrijstellingen voor die desbetreffende groottecategorie, indien dit er niet achter staat betreft het de inrichtingsjaarrekening.

Opvallend is dat 143 ondernemingen hebben gekozen voor middelgroot inrichtingsjaarrekening (dus zonder publicatievrijstellingen). Echter, dit betekent nog niet dat deze ondernemingen geen gebruik hebben gemaakt van de vrijstellingen. Immers, zij kunnen velden blank hebben gelaten die niet verplicht waren. Voorts valt op dat slechts in twee gevallen gebruik is gemaakt van de mogelijkheid om een PE mee te deponeren (beiden bij het entry-point middelgroot).

Ten slotte wordt opgemerkt dat ondernemingen bij het opstellen van de jaarrekening tevens moeten aangeven wat de gebruikte grondslagen zijn (NL GAAP, IFRS of fiscale grondslagen). Fiscale grondslagen zijn uitsluitend toegestaan bij micro- en kleine ondernemingen en kunnen worden gebruikt binnen de genoemde entry-points. Voor IFRS bestaan aparte entry-points, maar IFRS kwam niet voor, waarschijnlijk omdat deze ondernemingen nog zijn vrijgesteld van deponering in XBRL.

Indien een onderneming elektronisch de jaarrekening deponeert worden enkele geautomatiseerde controles (business rules) uitgevoerd op het bestand. Door de KvK wordt bijgehouden hoe vaak een gedeponeerde jaarrekening wordt geweigerd en hoe vaak een waarschuwing wordt gegeven, en welke. In het laatste geval wordt de deponering niet geweigerd.

In de eerste zeven maanden van 2018 kwam het bij middelgrote ondernemingen 125 keer (5,3% van de 2.339 XBRL-deponeringen volgens het model voor middelgroot) voor dat een gedeponeerde jaarrekening werd geweigerd en de onderneming werd verzocht het opnieuw in te leveren. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om missende of onjuiste KvK-gegevens, inconsistenties in de datums, het door elkaar gebruiken van verschillende talen tussen de controleverklaring en de jaarrekening, enz. In totaal gaf de geautomatiseerde controle 1.623 waarschuwingen, maar kon de desbetreffende jaarrekening gewoon worden gedeponeerd. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om een situatie waarbij een bepaald gegeven meer dan één keer is opgenomen in de jaarrekening, of er rekenkundige onjuistheden geconstateerd zijn.

Voor een populatie van 80 ondernemingen hebben wij in detail onderzocht in hoeverre de gedeponeerde jaarrekeningen over 2017 in XBRL verschillen van die op papier over 2016. Daarbij is met name gezocht naar gedragswijzigingen en wijzigingen in de informatiewaarde van de jaarrekeningen.

Het gaat om 39 enkelvoudige jaarrekeningen en 41 geconsolideerde (en enkelvoudige) jaarrekeningen. In het laatste geval is naar beide jaarrekeningen gekeken. De onderzochte jaarrekeningen waren voor het grootste deel (67) opgesteld in de Nederlandse taal, tien in de Engelse taal en drie waarin de labels (kophoofden / posten) in het Nederlands werden weergegeven maar de tekst in het Engels was. Dit laatste wordt veroorzaakt doordat bij een Engelstalige jaarrekening in XBRL ten onrechte de taal als Nederlands is gedefinieerd. Hierdoor worden labels automatisch in het Nederlands weergegeven terwijl de tekst verder in het Engels is.

Zoals aangegeven in paragraaf 2.3 wordt middelgrote ondernemingen de keuze geboden om het bestuursverslag te deponeren dan wel ter inzage ten kantore van de vennootschap aan te houden. Ook bij deponering in XBRL-formaat is het mogelijk om het bestuursverslag elektronisch op te nemen met nadere detaillering. Blijkbaar heeft de overgang naar XBRL enkele ondernemingen tot een heroverweging gebracht ten aanzien van de geboden keuze want 7 van de 80 ondernemingen (8,8%) had het bestuursverslag in 2016 nog wel gedeponeerd, maar heeft voor de jaarrekening 2017 besloten om deze slechts ter inzage ten kantore van de vennootschap aan te houden. Daartegenover maakte één onderneming de tegenovergestelde beweging en deponeerde het bestuursverslag wel in 2017 in XBRL terwijl zij in 2016 het bestuursverslag niet had gedeponeerd. In tabel 2 is dit samengevat. Van den Ende and Manschot (2007) vonden in hun onderzoek naar de jaarrekeningen 2004 van middelgrote ondernemingen dat 18% van de ondernemingen het bestuursverslag deponeerden. Vergoossen and Meershoek (2018) troffen bij ongeveer 22% van de gedeponeerde jaarrekeningen van middelgrote ondernemingen over 2015 een bestuursverslag aan. De trend richting het niet meer deponeren van het bestuursverslag lijkt zich dus verder te hebben doorgezet.

Bij de vermelding van de netto-omzet zien we een nog sterkere invloed van de overgang naar XBRL. In tabel 3 is weergegeven in welke mate ondernemingen vrijwillig de netto-omzet vermelden in 2016 en 2017. Terwijl van de 80 ondernemingen in 2016 nog 18 vrijwillig de netto-omzet vermelden in hun ‘papieren’ gedeponeerde jaarrekening was dit aantal in 2017 in de elektronische jaarrekening gereduceerd tot nihil. Dit wordt waarschijnlijk veroorzaakt door het feit dat ondernemingen kozen voor het entry-point middelgroot (-publicatie) en daardoor gedwongen worden gebruik te maken van de vrijstelling omdat de netto-omzet niet kan worden aangeleverd, tenzij middels een preparer extension. Duidelijk is dat de standaardisering van de jaarrekening op dit punt heeft geleid tot een vermindering van de hoeveelheid gepubliceerde informatie.

In dit onderdeel is nagegaan in hoeverre de introductie van XBRL heeft geleid tot een wijziging in de aandacht die bepaalde informatie krijgt in de jaarrekening. Met name is gekeken naar de vraag of informatie in de primaire overzichten (balans, winst-en-verliesrekening, kasstroomoverzicht) of in de toelichting wordt vermeld. Een voorbeeld is de situatie waarin de post materiële vaste activa in 2016 binnen de balans is opgesplitst in onderdelen terwijl deze in de jaarrekening 2017 als één post is opgenomen en in de toelichting uiteengezet. Opvallend is dat in verreweg de meeste gevallen informatie is verplaatst van een primair overzicht in 2016 naar de toelichting in 2017, het omgekeerde komt veel minder voor. In tabel 4 wordt een overzicht gegeven van de verdeling van de 80 ondernemingen.

In tabel 5 wordt vervolgens meer in detail aangegeven welke wijzigingen werden aangetroffen in de 55 jaarrekeningen waar het betreft de verplaatsing van uitsplitsingen naar de toelichting. In de aantallen zitten dubbeltellingen als er meerdere elementen zijn verschoven.

Daar staat tegenover dat bij de zeven ondernemingen die een nadere detaillering uit de toelichting verplaatsten naar de primaire overzichten het in vier gevallen gaat om het uitsplitsen van het eigen vermogen, in twee gevallen om een nadere uitsplitsing van de enkelvoudige winst-en-verliesrekening en in één geval om een uitsplitsing van financiële baten en lasten.

Bij het opstellen van de XBRL-jaarrekening wordt niet automatisch afgedwongen dat ook de vergelijkende cijfers in de toelichting worden opgenomen. Dit verklaart waarschijnlijk waarom in 64 jaarrekeningen over 2017 bepaalde vergelijkende cijfers niet meer zijn opgenomen terwijl deze in 2016 nog wel werden gepresenteerd. Aangezien de wet niet voor alle informatie-elementen opname van vergelijkende cijfers vereist gaat het ook om situaties waarbij in 2016 vrijwillig informatie werd verstrekt, maar in 2017 niet meer. Bij 12 jaarrekeningen ontbraken zowel in 2016 als in 2017 dezelfde vergelijkende cijfers in de toelichting en bij de resterende vier jaarrekeningen waren in beide jaren vergelijkende cijfers verstrekt van de informatie in de toelichting. Bij de 64 jaarrekeningen waarin vergelijkende cijfers voor het eerst in 2017 niet meer werden opgenomen ging het met name om de gegevens genoemd in tabel 6. In de aantallen zitten dubbeltellingen als bij meerdere toelichtingsinformatie de vergelijkende informatie niet is opgenomen.

Zoals eerder aangegeven is één van de doelstellingen van de SBR Consistente Presentatie (CP), een essentieel onderdeel van SBR, om de consistente presentatie van de XBRL-jaarrekeningen te bevorderen. We verwachten dan ook dat informatie beter vergelijkbaar is en dat een geautomatiseerde aanpak er toe leidt dat ondernemingen waarschijnlijk minder snel gegevens vergeten op te nemen omdat zij expliciet gevraagd worden deze gegevens op te nemen in de XBRL-jaarrekening. Daar staat dan tegenover dat het vrijwillig opnemen van additionele informatie zou kunnen worden afgeremd omdat hiervoor een ‘groter’ entry-point of een PE moet worden gebruikt. Wij zien het bovenstaande terug in de resultaten van ons onderzoek. Bij 65 van de 80 ondernemingen troffen wij diverse toelichtingen niet meer aan in de jaarrekening 2017, waar deze nog wel waren opgenomen in de jaarrekening 2016. Wij gaven eerder al voorbeelden als het bestuursverslag en de vermelding van de netto-omzet. Andere voorbeelden zijn het niet langer uitsplitsen van (kortlopende) schulden en personeelskosten. Er was verder niet een duidelijke trend bij de overige informatie-elementen die niet langer werden vermeld. Daar staat tegenover dat bij 53 jaarrekeningen extra toelichting werd verstrekt door middel van uitsplitsing of extra tekst die gefaciliteerd wordt door XBRL. Ook hier gaat het om een zeer uiteenlopende lijst met additionele uitsplitsingen van posten. Interessant is om vast te stellen dat de kwaliteit van het kasstroomoverzicht aanzienlijk is verbeterd. Daar waar er in de kasstroomoverzichten 2016 nog elementen leken te ontbreken, elementen waren opgenomen die hier eigenlijk niet in hoorden of inconsistenties leken te bevatten, dwingt het opstellen van een XBRL-jaarrekening in de Nederlandse Taxonomie (NT), met een rendering volgens de CP tot een meer uniforme presentatie waardoor vergissingen en fouten minder snel kunnen worden gemaakt. Bij 30 jaarrekeningen is het kasstroomoverzicht in 2017 aangepast of voor het eerst opgenomen ten opzichte van 2016. Voor twee informatie-elementen hebben wij in meer detail (tabellen 7 en 8) gekeken naar eventuele wijzigingen in de mate van detail in 2017 ten opzichte van 2016, namelijk de uitsplitsing van kortlopende vorderingen en schulden en de uitsplitsing van langlopende activa en passiva. Daarbij zien we een aanzienlijke uitbreiding van de verstrekte informatie. Bij kortlopende vorderingen stijgt deze van 22,5% tot 72,5% en bij langlopende activa en passiva van 48,8% naar 78,8%.