De belangrijkste basis voor transparantie over duurzaamheid door banken in Europa vormt de EU-richtlijn (2014/95/EU) met betrekking tot de bekendmaking van niet-financiële informatie en informatie inzake diversiteit (Europese Commissie 2014). Deze wetgeving is vanaf verslagjaar 2017 van toepassing op organisaties van openbaar belang met meer dan 500 werknemers in de Europese Unie. Europese banken zijn daarom verplicht te rapporteren over aspecten van de bedrijfsvoering met betrekking tot milieu-, sociale en personeelsaangelegenheden, eerbiediging van mensenrechten en bestrijding van corruptie en omkoping. Er moet ten minste inzicht worden gegeven in:

• het gevoerde beleid (indien aanwezig, inclusief toegepaste zorgvuldigheidsprocedures);

• de resultaten van het gevoerde beleid;

• de voornaamste risico’s en beheersing van deze risico’s; en

• niet-financiële prestatie-indicatoren.

Vanwege de klimaaturgentie heeft de Europese Commissie (Europese Commissie 2019b) aanvullend meer gedetailleerde aanbevelingen gepubliceerd met betrekking tot het rapporteren over klimaat. Toepassing is op vrijwillige basis, maar wordt dringend geadviseerd. Deze aanbevelingen integreren zoveel mogelijk de eerder gepubliceerde TCFD-aanbevelingen van de Financial Stability Board van de G20 (FSB-TCFD 2017). Banken en andere ondernemingen zijn bezig om deze klimaatinformatie op te nemen in hun jaarverslaggeving (FSB-TCFD 2019). Het Corporate Reporting Lab van de European Financial Reporting Advisory Group (EFRAG) heeft best practices gepubliceerd (EFRAG 2020).

Ook de Europese Centrale Bank (ECB) sluit aan bij de TCFD-aanbevelingen over transparantie inzake governance, strategie, risicomanagement en prestatie-indicatoren en doelstellingen. De bedoeling is dat banken de aanbevelingen vanaf verslagjaar 2021 gaan toepassen (ECB 2020). Daarnaast heeft de European Securities and Market Authorities gezegd expliciet te gaan monitoren op sustainability in haar toezichtstrategie (ESMA 2019).

In ons onderzoek is bekeken in hoeverre duurzaamheid en klimaatverandering op een meetbare manier is opgenomen in de strategie via strategische key performance indicators (KPIs) en concrete kwantitatieve doelstellingen of acties.

Uit tabel 5 blijkt dat bij 56% van de banken in meer of mindere mate aandacht wordt besteed aan duurzaamheid in de strategie. Slechts 18% doet dit op een uitgebreide manier, zoals de Franse bank ‘Groupe BPCE’. Deze tweede bank in Frankrijk heeft de integratie van Environmental, Social and Governance (ESG)-criteria in financierings- en investeringsbeslissingen als risico geïdentificeerd. De daarbij behorende strategische KPI is het percentage leningen dat voldoet aan de gestelde MVO-doelstellingen, die er onder meer op zijn gericht klimaatverandering tegen te gaan. Een ander risico heeft betrekking op de financiering van de energietransitie, waarbij BPCE haar cliënten wil helpen om de volgende stap te zetten in die transitie. Als KPI is geformuleerd het geleende bedrag en de procentuele verandering. Overigens scoren op dit aspect ook de Nederlandse banken in ons onderzoek redelijk tot goed.

Met name de Nationale systeembanken scoren laag, 60% heeft niets opgenomen over duurzaamheid als onderdeel van strategische KPIs. Er worden weliswaar doelstellingen opgenomen, maar deze zijn niet verankerd in de strategie. Ook kleinere Europese systeembanken scoren vergelijkbaar laag voor wat betreft de banken die informatie opnemen. Als we kijken naar de banken die wel informatie opnemen dan is er bij de kleinere Europese systeembanken wel een groter aantal dat meer gedetailleerde informatie opneemt over strategie en doelstellingen dan de nationale systeembanken.

Beleid is nauw verbonden aan strategie, een onderneming geeft daarmee aan hoe en waarmee de gestelde strategische doelstellingen gerealiseerd kunnen worden. In totaal 70% van de banken heeft informatie opgenomen over duurzaamheidsdoelstellingen. Dit bestaat dan uit een concreet actieprogramma, al dan niet aangevuld met kwantitatieve doelstellingen en vaak een tijdspad. Een best practice hiervan is figuur 1, te vinden in het Integrated Report over 2019 van Credit Agricole, wereldwijd de grootste coöperatieve bank.

Het lijkt alsof coöperatieve banken ambitieuzer zijn bij de inbedding in de strategie. Ook Rabobank ziet duurzaamheid als een integraal onderdeel van de strategie.

Informatie over doelstellingen is door alle grote systeembanken opgenomen, voor de kleine systeembanken en de nationale systeembanken is dat meer dan de helft. Daarmee zijn er toch nog 15 Europese banken (30%) die geen duurzaamheidsdoelstellingen hebben opgenomen in het jaarverslag of daaraan gerelateerde verslagen.

Eerder onderzoek over 2018 naar Nederlandse beursgenoteerde bedrijven laat zien dat de remuneratieparagraaf nog weinig gekoppeld lijkt te zijn aan de strategieparagraaf en vaak nog te veel financieel ingestoken is (Kamp-Roelands and Looijenga 2019). Tabel 6 laat zien dat er bij de Europese banken eenzelfde beeld is.

In totaal maakt 30% van de banken een koppeling tussen remuneratie en duurzaamheid, waarbij 24% een algemene doelstelling benoemt en 6% expliciet de klimaatdoelstelling als afzonderlijke component van de remuneratie benoemt. De grotere systeembanken hebben daarbij de hoogste scores, bij de helft ervan is er een koppeling aanwezig. Opvallend is dat 70% van de banken geen informatie geeft of duurzaamheid dan wel klimaat op welke wijze dan ook van invloed is op de remuneratie. Voor de lezer is het daarom niet te achterhalen in hoeverre er een consistentie is tussen de strategische uitgangspunten op het gebied van duurzaamheid en de financiële consequenties voor het bestuur.

Minder dan de helft van de banken (40%) besteedt aandacht aan de gevolgen van de opwarming van de aarde. Grote systeembanken scoren beter (62%) dan de kleinere (47%), die op hun beurt weer beter scoren dan nationale systeembanken (7%). De opgenomen informatie is beschrijvend van aard, bij 18% van de banken zijn de scenario’s ook gekwantificeerd. Handelsbanken, Unione di Banche Italiane SCpA, ABN AMRO en DNB Norway zijn best practices van een uitgebreide rapportage over klimaatscenario’s en op welke onderdelen van de bank ze impact kunnen hebben.

In het algemeen wordt een onderscheid gemaakt tussen transitierisico’s en fysieke risico’s (FSB-TCFD 2017; DNB 2017). Fysieke risico’s zijn risico’s die verbonden zijn aan incidenten die zich voordoen door klimaatverandering. Denk aan: storm- en hagelschade of schade die ontstaat door overstromingen. Transitierisico’s hebben te maken met de overgang naar een klimaatneutrale economie. Dit kan er bijvoorbeeld toe leiden dat CO₂-intensieve industrieën in korte tijd activa versneld moeten afschrijven als gevolg van overheidsbeleid, technologische ontwikkelingen en verandering van consumentengedrag. De mogelijke gevolgen daarvan zijn hogere operationele kosten en een waarde-drukkend effect op de investeringsportefeuille. Verder speelt soms nog mee dat bepaalde (vervuilende) sectoren niet meer worden gefinancierd waardoor de winstgevendheid onder druk kan komen te staan.

Risico’s voor de bedrijfsoperaties manifesteren zich bijvoorbeeld door een hoger kredietrisico. Een voorbeeld hoe dit wordt omschreven komt uit de jaarrekening 2019 van de Bank of Ireland.

In totaal licht 88% van de banken de klimaatrisico’s toe. Deze toelichting bestaat uit een beschrijving van de klimaatrisico’s, al dan niet aangevuld met een nadere detaillering van de fysieke en transitierisico’s voor de desbetreffende instelling. Verder besteedt bijna de helft van alle banken ook aandacht aan de gevolgen voor de eigen bedrijfsvoering (impact op het businessmodel).

Banken hebben het rapporteren over de risico’s van klimaatverandering dus redelijk goed opgepakt. De Europese systeembanken (zowel groot als klein) scoren overigens beter dan de nationale systeembanken.

Klimaatverandering brengt, zoals hiervoor geschetst, bepaalde risico’s met zich mee. De relevante vraag die dan kan worden gesteld is in hoeverre banken deze risico’s inbedden in het algemene risicomanagementbeleid. Dat valt enigszins tegen, want dit is bij slechts 44% het geval. Dit bestaat dan uit informatie in de risicoparagraaf (16%), al dan niet aangevuld met een beschrijving van de risico’s en de response daarop (28%). Ook hier scoren de grote systeembanken beduidend beter dan de andere banken. Deze score van 44% staat in contrast met de eerdergenoemde aandacht die banken besteden aan klimaatrisico’s (88%). Voor veel banken is de nood kennelijk nog niet hoog genoeg om de klimaatrisico’s verder te integreren in de bedrijfsvoering.

Een best practice van concrete inbedding biedt het Annual Report van ABN AMRO, De bank stelt dat klimaat-gerelateerde risico’s geïntegreerd zijn in het bredere riskmanagementproces; het duurzaamheidsrisico, waaronder klimaatrisico (dat als ‘material risk’ wordt aangemerkt), wordt bij ABN AMRO in toenemende mate geïncorporeerd in de dagelijkse activiteiten. Verder beschouwt men de adoptie van de TCFD-aanbevelingen als een belangrijk strategisch initiatief.

Via het financierings- en investeringsbeleid kunnen banken een sturende rol hebben. Denk daarbij aan een mogelijk terughoudende rol voor wat betreft het financieren van of investeren in traditionele olie- en gaswinning en palmolieplantages. Daar tegenover staat een streven naar uitbreiding van financiering van en investering in duurzame activiteiten, zoals windparken. Sommige banken richten zich daarbij ook specifiek op de consumentenmarkt, door duurzame hypotheken aan te bieden.

Veruit de meeste banken in het onderzoek verstrekken informatie over het duurzaam financierings- en investeringsbeleid. Hoewel dit inmiddels tot de kerntaken van banken behoort heeft 8% van de banken hierover nog niets opgenomen. Daar waar wel informatie is opgenomen (92%) is dat zowel beschrijvend (46%) als met doorvertaling naar de diverse deelgebieden (46%). De grotere systeembanken nemen concretere beleidsinformatie op per deelgebied.

Banken nemen aanzienlijk minder informatie op over een duurzame financieringsportefeuille (48%) dan over het beleid (92%). Kennelijk leidt een beleid niet altijd tot concretisering in de vorm van verantwoorde financiering. Een best practice van een bank die wel transparant is, is Nordea Bank. Naast de hieronder opgenomen uitleg over hun groene en duurzame portefeuille worden elders in het Sustainability report 2019 nadere details genoemd over onder meer sustainability-linked loans⁴ en green loans⁵.

Een best practice komt uit het jaarverslag van BBVA over 2019 zoals in figuur 2 weergegeven. BBVA laat duidelijk het groeipad naar ‘2025 Pledge’-ambitie zien. Er is in 2019 ruim EUR18 mld. toegevoegd aan duurzame financiering per categorie, waardoor de ‘2025 Pledge’-financiering nu bijna EUR 30 mld. in omvang is.

Als het gaat om vergelijkende cijfers vallen de bevindingen wat tegen, slechts 8% van de banken verstrekt ook informatie over het voorgaande jaar.

In totaal geeft 56% van de onderzochte banken informatie over de mate van duurzaamheid in de investeringsportefeuille van de investeringen onder beheer. Deze staan niet op de balans, dus het is positief dat hier afzonderlijk inzicht in wordt gegeven. Er wordt een onderverdeling gemaakt tussen groene en duurzame portefeuilles. De mate van detail die wordt gegeven verschilt behoorlijk tussen de banken. Sommige banken maken een goede verdeling in duurzaamheid zoals in figuur 3, andere blijven wat algemeen. Er was een bank die wel iets zegt over de portefeuille maar geen inzicht gaf over de omvang.

In totaal moet 44% van de banken nog flinke stappen maken in transparantie als zij over 2021 al meer inzicht moeten gaan geven in hun portefeuille. Dat de verdeling tussen groen en duurzaam in algemene zin bij investeringen lager ligt dan bij financiering kan logisch verklaard worden. Het is gemakkelijker een groene lening te verstrekken dan een investering in ondernemingen als groen aan te merken. De EU Taxonomie voor duurzaamheid (zie paragraaf 1.4) helpt in de toekomst bij een consistente classificering. De kleinere Europese systeembanken zijn met 63% het meest transparant over hun duurzame investeringen onder beheer. Enkele banken laten voortgang zien door vergelijkende cijfers op te nemen (12%). Een best practice van gedetailleerd inzicht in de portefeuille is te vinden in het jaarverslag van Handelsbanken over 2019 zoals weergegeven in figuur 3.

De onderzoeksresultaten laten zien dat gedetailleerde informatie over de duurzame investeringsportefeuilles haar weg vindt in de rapportering door banken, maar dat er nog veel verbeteringen mogelijk zijn.

Groene obligaties (‘green bonds’) worden door banken uitgegeven ter financiering van duurzame of anderszins milieuvriendelijke dan wel groene projecten. Afhankelijk van de bedrijfstak waarin de bank werkzaam is kan dit bijvoorbeeld duurzame landbouw zijn, of windparken. De 2018–2019 vragenlijst van de EBA (2019) laat zien dat de belangrijkste reden voor het uitgeven van groene obligaties het aantrekken van nieuwe en meer gediversifieerde investeerders is (49%), gevolgd door reputatievoordelen (39%). Andere aspecten zoals prijsvoordeel spelen een minder belangrijke rol.

Uit de onderzoeksresultaten in tabel 9 blijkt dat bij 24% van de banken geen informatie aanwezig is over groene obligaties. Dat kan overigens ook betekenen dat dergelijke groene obligaties in het geheel niet worden uitgegeven. Vooral bij de nationale systeembanken ontbreekt dergelijke informatie (40%), en in mindere mate bij de kleine Europese systeembanken (21%). SEB, Intesa San Paolo, Danske Bank geven een afzonderlijk groen-obligatie-impactrapport uit, terwijl NRW bank meerdere pagina’s in het duurzaamheidsverslag besteedt aan groene obligaties. HSBC stelt zelfs een Excel-bestand ter beschikking met gespecificeerde informatie over de groene obligaties, zodat de lezer zelf de benodigde analyses kan maken.

Van de 76% van de banken die informatie geeft noemt 8% alleen het type projecten, 42% geeft informatie over de omvang en 26% over beide. Het is opvallend dat voor groene obligaties verschillende beschrijvingen worden gebruikt. Dit bevestigt de relevantie van de Europese standaard voor groene obligaties (Europese Commissie 2019c).

Om een indruk te geven over de beschrijving van groene obligaties is hieronder het voorbeeld uit de jaarrekening van de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) genomen. Er toegelicht voor welke projecten de door de BNG uitgegeven ‘sustainable’ en ‘green bonds’ worden gebruikt (elders in de jaarrekening wordt het totale bedrag aan ‘sustainable bonds’ genoemd):

Via de investering in vastgoed kan een bank invloed uitoefenen in de transitie naar meer duurzame gebouwen. Er was echter weinig informatie te vinden in de verslagen van de Europese banken. Bovendien viel het op dat verschillende landen verschillende standaarden en normen voor duurzaamheid hanteren. De vergelijkbaarheid tussen banken op het vlak van duurzaamheid in de vastgoedportefeuille is daardoor erg laag.

Voor banken is het van belang dat zij weten hoe de CO₂ uitstoot van hun investerings- en financieringsportefeuille zich ontwikkelt. Niet alleen om duurzaamheid te stimuleren, maar ook om risico’s te managen (McKinsey & Company 2020).

Uit tabel 10 blijkt echter dat 74% van de onderzochte banken geen informatie geeft over de uitstoot binnen de portefeuille. Grote systeembanken lichten meer informatie toe (38%) dan kleine systeembanken (27%) en nationale systeembanken (13%), maar gedetailleerde informatie ontbreekt vaak.

De absolute CO₂-uitstoot van een portefeuille geeft maar weinig informatie, omdat dit wordt beïnvloed door diverse factoren zoals de diversiteit aan sectoren binnen de portefeuille. Daarom zijn aanvullend andere indicatoren zoals CO₂-intensiteit en energie-efficiëntie nodig om de context van de CO₂-uitstoot te begrijpen. Een best practice is figuur 4 uit het ‘Terra progress report 2019’ van ING. Dit rapport kan worden gezien als een koploper op het gebied van rapporteren over CO₂-intensiteit. Voor verschillende sectoren laat ING de CO₂-intensiteit van haar portfolio zien, afgezet tegen afgelopen jaren en de doelstelling.

Ondanks enkele goede voorbeelden kan worden geconcludeerd dat banken nog onvoldoende toelichten hoe de CO₂-uitstoot zich in de portefeuille ontwikkelt.

De Equator Principles is een raamwerk voor risicobeheer van financiële instellingen, voor het bepalen, inschatten en managen van milieurisico’s voor zeer grote financieringsprojecten. Uit onze onderzoeksresultaten blijkt dat 26% van de Europese banken informatie geeft over de Equator Principles en dat minder dan een kwart van de onderzochte populatie detailinformatie geeft over sectoren en projecten (22%). Het aparte Equator principles-rapport van Société Générale laat duidelijk de verdeling van grote financieringsprojecten in 2019 zien en de lezer kan zien dat deze steeds meer richting duurzame energie gaan (figuur 5).