Een jubileum mag gevierd worden en zeker het 100-jarig jubileum van het MAB. Daarom een themanummer waarin artikelen zijn opgenomen die het verleden met het heden en de toekomst verbinden. We besteden aandacht aan lessen uit het verleden voor het accountantsberoep en nemen u mee op een tijdreis van 100 jaar door de diverse vakgebieden waarover we vele onderzoeksartikelen, essays en columns hebben gepubliceerd in dit blad.

In combinatie leveren de artikelen in deze jubileum­editie een rijk beeld op van een accountantsberoep dat in de afgelopen 100 jaar volop in beweging was – en dat ongetwijfeld ook blijft. Naast de echte accounting- en auditingartikelen leest u in deze editie ook dat we geleidelijk anders zijn gaan denken over het winstbegrip: we komen langzaam los van Limperg, zoals de auteur van het betreffende artikel het zo fraai verwoordt. U zult een beeld krijgen van 100 jaar ontwikkeling op het gebied van bestuurlijke informatieverzorging, management accounting en controle en ondernemingsfinanciering. Uiteraard blijven de ontwikkelingen in meervoudige waardecreatie door ondernemingen in deze editie ook niet onbelicht. Ook maken we een uitstapje naar de rol van imitatie van innovaties in relatie tot maatschappelijke vraagstukken.

Daarnaast stappen we ook in de toekomst, met de bespreking van een aantal scenario’s voor het accountantsberoep in 2050 – want wat is dan het meest waarschijnlijke en wat is het meest wenselijke scenario waar we naartoe (willen) bewegen?

Het Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie (MAB) is opgericht door de aartsvader van de accountancy in 1923. Op 1 januari 1924 bracht het MAB haar eerste uitgave uit. Onafhankelijkheid stond vanaf de start hoog in het vaandel bij de redactie. De motivatie voor het oprichten van het MAB had ten grondslag “zelfstandigheid ten opzichte van de accountantsvereenigingen en vertegenwoordiging zoowel van hen, die de accountancy beoefenen in het vrije beroep als van hen, die werkzaam zijn in overheidsdienst.” (januari 1921 no.1, p.2). Nu, 977 edities later, is het MAB nog steeds trouw aan deze basis; een onafhankelijk wetenschappelijk tijdschrift met als doel de lezers te informeren over theoretische en praktische aspecten van – en ontwikkelingen binnen – de accountancy. Het huidige MAB heeft als missie om de wetenschap met de praktijk te verbinden en daarmee een brugfunctie te vervullen. De artikelen in dit themanummer speciaal ter ere van het 100-jarige MAB¹ zijn hiervan het levende bewijs.

Gedurende haar 100-jarig bestaan is kwaliteit en een sterke, in de wetenschap genestelde redactie de basis geweest voor het succes van dit tijdschrift. Het MAB bestaat uit een sterke kernredactie van hoogleraren, ondersteund door een managing editor en meerdere subredactieleden. De kernredactie kiest uit haar midden een voorzitter. Het MAB heeft in haar 100-jarig bestaan meerdere voorzitters gehad. Ieder van hen heeft het MAB steeds opnieuw met kennis en kunde geleid, geïnnoveerd en geïnspireerd. Sytse Douma, Martin Hoogendoorn en Philip Wallage hebben daarover onderstaande woorden opgetekend. Deze spirit blijft onze kracht op basis waarvan wij onze volgende eeuw MAB binnenstappen.

“Voordat ik voorzitter van de redactie werd, ben ik natuurlijk ook vele jaren gewoon lid van de redactie geweest. Ook bij andere tijdschriften ben ik wel betrokken geweest, maar het MAB was echt bijzonder. Dat kwam denk ik vooral omdat het blad ook eigendom was van de redactie. En we hadden ieder jaar een mooi diner met onze partners. Dat was denk ik zeer bevorderlijk voor de sfeer en voor ieders bereidheid om zich in te zetten voor het blad. Ik heb mijn werk als voorzitter van de redactie altijd met veel plezier gedaan. Dat was ook omdat ik het gevoel had dat het blad ertoe deed. Het was niet een blad van wetenschappers voor wetenschappers, maar zeker ook voor de professionals in het veld.”

Sytse Douma

“In 1995 verzocht Jan Klaassen mij om toe te treden tot de kernredactie van het MAB, in de rubriek Externe Verslaggeving. Wat een eer en erkenning vond ik dat. En op een bijzondere manier werd ik enige jaren (2000) later gevraagd het voorzitterschap op me te nemen. Mijn vrouw Karin en ik hebben al bijna 40 jaar de gewoonte om elkaar driemaal per jaar te ‘ontvoeren’. Anders dan de term suggereert gebeurt dat geheel vrijwillig: het is een lang weekend dat de een organiseert, waarbij de ander zich laat verrassen. In dat jaar belandden we in Zuidlaren en had zij een etentje geregeld met Peter Leeflang en zijn vrouw. Peter was de kernredacteur van de rubriek Marketing, een rubriek die later is opgeheven. Hij maakte van de gelegenheid gebruik om mij te vragen de voorzittersrol van Sytse Douma over te nemen. Ik herinner mij dat Peter nog enige overtuigingskracht moest gebruiken om mij voldoende zelfvertrouwen te geven de taak te aanvaarden. Een kernpunt daarbij was wel dat waar Sytse niet alleen de kernredactievergaderingen voorzat maar ook inhoudelijk hoofdredacteur was, ik deze combinatie gezien mijn andere werkzaamheden niet op mij kon nemen. Daarom werd een splitsing gemaakt tussen de voorzitter van de kernredactie en werd Chris Knoops in het jaar 2000 voor zo’n 1,5 dag per week benoemd tot hoofdredacteur. Chris heeft deze functie buitengewoon zorgvuldig en betrokken ingevuld, het kostte hem vaak meer tijd dan de 1,5 dag die ervoor stond. Zonder de hulp van Chris had ik het voorzitterschap nooit kunnen vervullen.

Waarom heb ik het voorzitterschap met zoveel plezier vervuld? Vooral omdat we met toch wel zeer betrokken Nederlandse bedrijfseconomische en accoun­tancy-wetenschappers elke maand een blad vulden met hoogwaardige, op de verbinding met de praktijk gerichte wetenschappelijke artikelen. Ik voelde een grote onderlinge verbondenheid met een gezamenlijke missie. Daarbij speelde een rol dat het MAB niet werd uitgegeven door een commerciële organisatie, gericht op rendement, maar dat alle kernredacteuren gezamenlijk de ‘eigenaar’ van het MAB waren, via een maatschap. Toetreding tot de kernredactie betekende toetreding tot de maatschap, en andersom bij uittreding. Alle kernredacteuren werkten onbezoldigd, maar kregen wel een jaarlijks ‘natuurlijk dividend’ in de vorm van een MAB-weekend, met aanhang, georganiseerd door Erna de Boer, die vele jaren als secretaris aan het MAB verbonden was. Op zaterdagmiddag een activiteit, varen, fietsen of spelletjes in het bos, ’s avonds een heerlijk diner in een Michelinsterrenrestaurant in smoking en galajurk, een overnachting en een gezamenlijk ontbijt op de zondagochtend. Zo werden collega’s ook vrienden, en ook tussen de aanhang ontstond een hechte band. Toen ik na 12 jaar besloot dat het tijd werd om in het kader van roulatie mijn voorzitterschap op te geven, vond Karin dat erg jammer, want voor haar was dit mijn leukste bijbaan.

Een belangrijke ontwikkeling was dat het MAB in 2002 online ging. De website www.mab.nl was toen niet beschikbaar, dus werd het www.mab-online.nl. Alleen abonnees konden inloggen en de artikelen digitaal raadplegen.

Als ik verder terugdenk aan mijn jaren bij het MAB over de inhoud van het blad, vond ik het vooral een uitdaging om de praktische relevantie van de artikelen te benadrukken. Daartoe hebben we naast een samenvatting aan het begin een kopje ‘Relevantie voor de praktijk’ ingevoerd. Mede om die reden stonden er toen vrijwel geen Engelstalige artikelen in het MAB, omdat de praktijk die wij op het oog hadden vooral de Nederlandse accountants waren en de voertaal op de kantoren toen nog vrijwel uitsluitend Nederlands was. Inmiddels is de Engelse taal in de praktijk en in het MAB veel belangrijker geworden.

Een inhoudelijk hoogtepunt vond ik de lancering van de jaarlijkse editie van ‘Het jaar verslagen’, als opvolger van eerdere NIVRA-geschriften en de ‘Jaar in Jaar uit’ boeken. Dit gebeurde in januari/februari 2010 (over de jaarverslagen 2008), samen met de NBA, met dank aan Ruud Vergoossen. Hierin werd verslag gedaan van de resultaten van een empirisch onderzoek onder de jaarverslagen op van jaar tot jaar wisselende onderwerpen. Bijzonder was daarbij dat deze nummers jaarlijks door de NBA gratis werden toegestuurd aan alle registeraccountants. Men zou daarin een voorloper van de latere ‘open access’ kunnen zien. Inmiddels is in alle jaren een uitgebreid archief opgebouwd van de verslaggevingspraktijk, met vele ‘best practices’. Deze artikelen zijn voor mij bij uitstek de representant van de verbinding tussen de wetenschap en de praktijk.

Ook na mijn vertrek uit de redactie eind 2012 ben ik het MAB een warm hart blijven toedragen. Ik heb nog altijd een fysiek abonnement, vast voor velen onbegrijpelijk ouderwets, maar ik hecht eraan om het tijdschrift ook vast te kunnen houden en het zittend op de bank met genoegen te kunnen lezen. Overigens ben ik sinds kort op verzoek van Ralph ter Hoeven weer lid van de subredactie Externe Verslaggeving. Het MAB laat je nooit los! Ik hoop dat het MAB nog vele jaren voor veel mensen, academici en practici, een bron van inspiratie en plezier mag zijn.”

Martin Hoogendoorn

“Tijdens mijn voorzitterschap van het MAB (2013-2020) herinner ik me levendig de intensieve discussies binnen de kernredactie over de overstap naar Open Access. Dit was een ingrijpende beslissing, die diepgaande gevolgen zou hebben voor de wijze waarop het tijdschrift zijn inhoud beschikbaar stelde. Open Access is een concept dat beoogt wetenschappelijk onderzoek gratis en direct toegankelijk te maken voor iedereen, wat niet alleen de verspreiding van kennis versnelt, maar ook de zichtbaarheid en impact van wetenschappers wereldwijd vergroot. Deze benadering bevordert gelijke toegang tot informatie, ongeacht de financiële middelen van de lezer, en stimuleert wereldwijde samenwerking tussen onderzoekers en instellingen. Bovendien bood het een kans voor instellingen om te besparen op de hoge kosten van traditionele abonnementsmodellen, waarmee Open Access bijdraagt aan een toegankelijker en rechtvaardiger wetenschappelijk landschap.

Na enkele diepgaande vergaderingen en grondige analyses besloot de redactie in 2018 om de stap naar Open Access met volle overtuiging te zetten. We streefden niet alleen naar open toegang voor toekomstige publicaties, maar ook naar het volledig ontsluiten van het historische archief van het MAB, zodat dit waardevolle materiaal voor iedereen beschikbaar zou zijn. Deze ambitie bracht echter de uitdaging met zich mee om het verdienmodel van het tijdschrift volledig te herzien. In plaats van te vertrouwen op inkomsten uit abonnementen, moesten we een nieuwe financieringsstructuur opzetten waarbij verschillende belanghebbenden, zoals accountantsorganisaties, universiteiten en andere wetenschappelijke instellingen, bereid gevonden moesten worden om bij te dragen aan de exploitatiekosten van het tijdschrift.

Gelukkig bleek er brede steun te zijn voor ons ini­tiatief. Zowel universiteiten als accountantsorganisaties toonden zich bereid om financieel bij te dragen, wat de continuïteit van het MAB waarborgde. Deze samenwerking tussen de academische en professionele wereld zorgde ervoor dat we de overstap naar Open Access konden maken zonder concessies te doen aan de kwaliteit of duurzaamheid van het tijdschrift.

Samen met kernredactieleden Tom Groot, Oscar van Leeuwen, Marc Wouters en uiteraard hoofdredacteur Chris Knoops, hebben we uitgebreid onderzocht hoe het MAB op de meest effectieve manier via Open Access kon worden aangeboden. Na een zorgvuldige evaluatie kozen we uiteindelijk voor een samenwerking met Amsterdam University Press en Pensoft Publishers in Sofia. Deze uitgevers boden niet alleen het technologische platform om het tijdschrift op een moderne en toegankelijke manier aan te bieden, maar namen ook de verantwoordelijkheid voor het onderhoud van de website. Een interessante anekdote in dit proces was dat Arnoud Boot, die toevallig in Bulgarije was, persoonlijk bevestigde dat Pensoft inderdaad een legitieme en betrouwbare partner was, wat een geruststellende bevestiging was van onze keuze.

De transformatie van het financieringsmodel, de overgang naar Open Access en het vinden van een geschikte uitgever bleek een uitdagend, maar tegelijkertijd noodzakelijk proces te zijn. Deze veranderingen waren essentieel om het MAB klaar te maken voor de toekomst en ervoor te zorgen dat het tijdschrift ook in de komende 100 jaar een toonaangevende rol zal blijven spelen in de wetenschappelijke en professionele wereld.”

Philip Wallage

Rest mij een woord van dank aan allen die aan het MAB een bijdrage hebben geleverd in het verleden, heden: onze auteurs, reviewers en last but not least onze sponsors. Daarnaast gaat een speciaal woord van dank uit naar Chris Knoops, die met grote toewijding zijn taak als hoofdredacteur van het MAB heeft vervuld vanaf MAB-editie 75(9) (september 2001) tot en met MAB-editie 97(11–12) van november/december 2021. Gelukkig hebben we met Annemarie Oord in haar rol als managing editor/eindredacteur tezamen met Subject Editors uit de kring van kernredactieleden het goede werk van Chris kunnen voortzetten.

Ik proost op ons jubileum en wens allen veel leesplezier met dit speciale eenmalige themanummer. Terwijl wij dit nummer afronden, zetten wij de contouren alvast uit voor de themanummers van 2025, en kijken wij vooruit naar het themanummer ‘Het jaar verslagen 2023’ en de interessante aankomende artikelen van de kersverse winnaars van de MAB-scriptieprijs 2024. U ziet: het MAB is en blijft altijd in beweging!

Namens het MAB,

Barbara Majoor (voorzitter)